Khám Phá Số Chân Của Cuốn Chiếu: Sự Thật Thú Vị

Cuốn chiếu, hay còn gọi là “con trăm chân”, là một loài động vật không thuộc cả giun lẫn côn trùng. Nếu như côn trùng chỉ có sáu chân thì cuốn chiếu lại sở hữu rất nhiều hơn thế. Vậy, vấn đề đặt ra là cuốn chiếu thực sự có bao nhiêu chân?

Rất nhiều người thường nghĩ rằng số chân của chúng lên tới 994, do từ ngữ La-tinh “milli-“ (có nghĩa là 1.000) chứa trong tên gọi. Tuy nhiên, họ đã nhầm.

Sự thật là các nhà khoa học không sử dụng tiền tố “milli-“ để chỉ số chân chính xác của sự sống này. Thực tế, tên gọi thường thấy như “con trăm chân” cũng không phản ánh đúng số chân của chúng.

Đặc điểm nhận dạng cụ thể của cuốn chiếu là ở mỗi đốt cơ thể lại có hai cặp chân.

Chúng thuộc nhóm động vật chân đốt, trong đó có bọ cạp, nhện và bướm. Đặc điểm chung của nhóm này là một bộ xương ngoài, cơ thể phân đốt và chân khớp. Riêng với cuốn chiếu, mỗi đốt có đến hai cặp chân thay vì một cặp như rết. Điều này cũng dẫn đến việc các nhà khoa học sử dụng tên gọi Diplopoda, nghĩa là “chân kép”.

Cuốn chiếu có sự tiến hóa mạnh mẽ với sự xuất hiện từ khoảng 400 triệu năm trước, là một trong những loài động vật trên cạn đầu tiên. Chứng cứ hóa thạch cho thấy, vào thời kỳ Kỷ Than Đá, tồn tại một loài cuốn chiếu có tên là Arthropleura với kích thước đáng kinh ngạc: dài 2m và rộng 0,5m. Ngày nay, kích thước của chúng chỉ dao động từ 3mm đến 0,3 mét mà thôi. Đến hiện tại, các nhà khoa học đã phát hiện ra khoảng 12.000 loài cuốn chiếu, nhưng ước tính vẫn còn khoảng 80.000 loài chưa được biết đến.

“Mỗi quốc gia chỉ có một số loài cuốn chiếu nhất định tại đó, không sống ở đâu khác” – theo lời Derek Hennen, một ứng cử viên tiến sĩ ngành côn trùng học tại Virginia Tech, người đã nghiên cứu sâu về loài này. Hennen yêu thích cuốn chiếu đến mức đã lập một tài khoản Twitter (@DearMillipede) chuyên dành cho chúng.

Tại sao cuốn chiếu có số chân đa dạng như vậy?

Cuốn chiếu thường tiêu thụ lá rụng, nguồn thức ăn không phong phú nhưng lại xuất hiện khắp nơi, khiến chúng phần lớn phải sinh sống dưới đất, giữa các lớp lá hoặc đá. Vậy làm thế nào để chúng di chuyển dễ dàng trong những môi trường khắc nghiệt này? Đó chính là nhờ vào các cặp chân của chúng.

Theo Hennen, “Collum (đốt cơ thể đầu tiên) hoạt động như một chiếc máy ủi, và với số lượng chân dồi dào, cuốn chiếu dễ dàng đào sâu vào lòng đất”.

Cuốn chiếu có bao nhiêu chân phụ thuộc vào từng loài cuốn chiếu.

Ngay khi mới nở, cuốn chiếu chỉ có một vài đôi chân. Sau đó, chúng trưởng thành qua quá trình gọi là lột xác. Trong quá trình này, bộ xương ngoài được thay thế và cuốn chiếu phát triển thêm một đốt và hai cặp chân mới. Một số loài ngừng lột xác khi trưởng thành, trong khi số khác vẫn tiếp tục lột xác liên tục, trung bình là mỗi hai năm một lần.

Vậy rốt cuộc cuốn chiếu có bao nhiêu chân? Theo Hennen, con số này khác nhau ở từng loài, nhưng thường chỉ khoảng từ 24 đến 750 chân.

Hennen chia sẻ: “Tôi đoán rằng những người đã chứng kiến cuốn chiếu thường thốt lên: ‘Con này thật nhiều chân!’ nên mới hình thành biệt danh như vậy. Những điều này thường nghe có vẻ phức tạp, nhưng thực ra cuốn chiếu cũng giống như rết, chỉ là chúng có số chân nhiều hơn”.

Thực tế, số chân của phần lớn loài cuốn chiếu thường không vượt quá 100.

Phân Biệt Cuốn Chiếu và Rết

Khi nói đến các cơ chế phòng vệ, cuốn chiếu không sử dụng khả năng cắn hay chích. Chúng có thị lực khá kém, nhiều loài thậm chí không có mắt và chủ yếu sử dụng râu để định hướng. Cách tự vệ phổ biến nhất là cuốn tròn người lại và thải ra hóa chất để đuổi kẻ thù. Hóa chất mà cuốn chiếu tạo ra khác nhau giữa các loài, nhưng thường chỉ tiết ra một lượng nhỏ, không gây hại cho con người. Một số nghiên cứu từng ghi nhận, một số loại khỉ ở những khu vực nhiệt đới đã tìm đến cuốn chiếu để tận dụng hóa chất này nhằm đuổi muỗi.

Trong khi đó, rết có khả năng cắn nhờ vào các nanh nhỏ và tiết ra chất độc. Mặc dù vết cắn của chúng có thể đau, nhưng không nguy hiểm đến tính mạng của chúng ta.

Về cấu tạo chân, chân của rết thường tỏa ra bên ngoài, trong khi chân cuốn chiếu chúc xuống dưới. Rết chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt, trong khi cuốn chiếu có đến hai cặp. Nếu bạn không muốn đến gần để xác nhận, Hennen khuyên nên quan sát hành vi của loài này. Nếu sinh vật di chuyển nhanh thì đó là rết; nếu nó cuộn lại thì đó là cuốn chiếu.