Khi AI dựng diện mạo các nhân vật lịch sử: chân dung Alexander, Leonardo, Van Gogh ở thế kỷ 21

Bạn từng tưởng tượng một vị tướng như Alexander Đại đế hay một thiên tài toàn năng như Leonardo trông ra sao nếu họ sống trong thời hiện đại? Nhờ công cụ trí tuệ nhân tạo kết hợp với thao tác chỉnh sửa của con người, từng khuôn mặt lịch sử được tái tạo với phong cách đương đại — từ tóc tai, trang phục đến biểu cảm. Dự án của một nghệ sĩ tại Royalty Now Studios đã khai thác khả năng này để thử nghiệm hơn 100 chân dung nhân vật nổi tiếng, đặt câu hỏi về ranh giới giữa tưởng tượng, dữ liệu và thẩm mỹ.

Trước khi vào chi tiết từng trường hợp, cần nhắc lại vai trò của công nghệ: hệ thống AI vận hành dựa trên lượng dữ liệu lớn, học hỏi từ hàng loạt hình ảnh, phong cách và mô tả do con người cung cấp. Nhờ dữ liệu ấy, mô hình có thể tạo ra phiên bản hiện đại của những gương mặt từng tồn tại trên tranh, phù điêu hay mô tả lịch sử — nhưng kết quả cuối cùng luôn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ ý tưởng và chỉnh sửa của nghệ sĩ.

Trí tuệ nhân tạo (AI) có nhiều tính năng vượt trội nên được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. (Ảnh: AP).

Vì sao các nghệ sĩ kết hợp AI và thao tác thủ công?

Sử dụng AI để tái hiện nhân vật lịch sử không phải là để tạo một chân dung “chính xác” tuyệt đối, mà là cách khám phá khả năng diễn dịch. Mô hình dựa vào bộ dữ liệu lớn để sinh ra gợi ý về khuôn mặt, tông màu da, kiểu tóc—sau đó nghệ sĩ can thiệp bằng Photoshop hoặc các công cụ chỉnh sửa khác để định hình phong cách cuối cùng. Vì vậy mỗi ảnh vừa là sản phẩm của thuật toán, vừa mang dấu ấn sáng tạo của con người.

Trong dự án được nhắc đến, nghệ sĩ đã thử nghiệm trên hơn 100 nhân vật từ nhiều thời kỳ. Qua các ảnh tái hiện, người xem có thể so sánh bản nhận thức hiện đại với những chân dung truyền thống và tự đặt câu hỏi: đâu là yếu tố lịch sử, đâu là tưởng tượng đương đại?

Alexander Đại đế: vị chỉ huy cổ đại qua lăng kính hiện đại

Alexander Đại đế (356 TCN – 323 TCN) được biết đến là người đã mở rộng lãnh thổ của vương quốc Macedonia và là một trong những chỉ huy quân sự lừng danh của thời cổ. Dù tuổi thọ chỉ 33 và triều đại ngắn, danh tiếng ông lan rộng qua nhiều thế hệ bởi những chiến dịch chinh phạt quy mô lớn.

Alexander Đại đế ở thế kỷ 21 do AI vẽ nên trông khá điển trai. (Ảnh: Royalty Now Studios)

Ở bản dựng hiện đại, AI cho thấy một khuôn mặt với trán cao, làn da ngăm và biểu cảm tự tin — nhãn quan hiện đại dễ nhận thấy những yếu tố “đẹp trai” theo tiêu chuẩn đương đại. Bức hình là minh họa cho cách dữ liệu hình ảnh và tiêu chuẩn thẩm mỹ hiện nay can thiệp vào cách ta nhìn nhận một nhân vật lịch sử.

William Shakespeare: từ bút nón thời Elizabeth đến phong cách trí thức ngày nay

William Shakespeare (1564 – 1616) là nhà viết kịch và nhà thơ người Anh, được đánh giá là một trong những cây bút vĩ đại nhất của nền văn học Anh. Tác phẩm của ông tồn tại qua nhiều thế kỷ và được dịch, trình diễn rộng rãi khắp thế giới.

AI mô phỏng William Shakespeare trong thời hiện đại trông rất trí thức và thanh lịch. (Ảnh: Royalty Now Studios)

So với những bức chân dung cổ điển có thể thấy khuyên tai hay phục trang Elizabeth, phiên bản do AI gợi ý mang cảm giác trí thức đương đại: kính, kiểu tóc gọn gàng, biểu cảm điềm tĩnh. Hình ảnh phản ánh cách thuật toán kết hợp các yếu tố tượng trưng cho sự sang trọng và học thuật mà dữ liệu huấn luyện đã “học” được.

Leonardo da Vinci: thiên tài thời Phục hưng gặp gu hiện đại

Leonardo da Vinci (1452 – 1519) được xem là một trong những nhân vật đa tài nhất lịch sử: họa sĩ, kiến trúc sư, kỹ sư, nhà giải phẫu và nhà phát minh. Những bản vẽ sơ khởi về máy bay, máy tính hay các nghiên cứu giải phẫu của ông thể hiện tầm nhìn vượt thời đại.

AI cho rằng nếu Leonardo Da Vinci ở thế kỷ 21 thì ông sẽ có phong cách chất lừ như thế này? (Ảnh: Royalty Now Studios)

Phiên bản hiện đại do AI tạo có phong cách khá “chất”: áo phông tối màu, tóc dài, vẻ ngoài phóng khoáng hơn so với hình dung truyền thống. Hình ảnh gợi ra một câu hỏi thú vị: khi lịch sử được “diện” bằng phong cách đương đại, những đặc tính nghề nghiệp và tính cách của nhân vật có còn rõ ràng như khi được mô tả trong tư liệu gốc?

Mozart và Van Gogh: từ ký ức nghệ thuật đến vẻ ngoài ngày nay

Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791) là nhà soạn nhạc người Áo, có tầm ảnh hưởng lớn trong âm nhạc cổ điển châu Âu. Trong khi đó Vincent Van Gogh (1853 – 1890) là danh họa người Hà Lan, được biết đến với phong cách biểu cảm và vai trò quan trọng trong nghệ thuật hiện đại.

Nhà soạn nhạc thiên tài Mozart rất hợp với mái tóc ngắn mà AI vẽ cho ông. (Ảnh: Royalty Now Studios)

AI quyết giữ nét cổ điển cho đại danh họa Vincent Van Gogh. (Ảnh: Royalty Now Studios)

Trong các bản dựng, Mozart được thể hiện với mái tóc ngắn và phong thái trẻ trung hơn so với hình tượng tóc uốn xoăn cổ điển; Van Gogh thì giữ lại nhiều nét cổ điển trong khuôn mặt, khiến phiên bản hiện đại vẫn dễ nhận ra. Những khác biệt này cho thấy AI có thể điều chỉnh yếu tố thẩm mỹ lớn mà không làm mất toàn bộ dấu ấn lịch sử.

Những điều cần nhớ khi nhìn vào chân dung lịch sử do AI tạo

• Chân dung AI là sản phẩm của dữ liệu: mô hình dựa trên hình ảnh và mô tả đã được học, nên kết quả phản ánh nguồn dữ liệu ấy.
• Vai trò con người không thể bỏ qua: nghệ sĩ chọn phong cách, điều chỉnh chi tiết và quyết định bản hoàn chỉnh.
• Độ “chính xác lịch sử” không phải mục tiêu duy nhất: nhiều hình ảnh hướng đến cảm xúc, thẩm mỹ hoặc khám phá suy đoán về diện mạo.

Với những bức ảnh này, người xem có cơ hội quan sát cách hiện tại diễn giải quá khứ. Chúng giúp ta nhận ra rằng mỗi lần tái hiện — dù bằng AI hay bàn tay con người — luôn là sự pha trộn giữa dữ kiện, giả thiết và thị hiếu thời đại.

Các câu hỏi thường gặp

AI có thể tái hiện chính xác diện mạo lịch sử không?

Không hoàn toàn; AI mô phỏng dựa trên dữ liệu và mẫu có sẵn. Khi tư liệu lịch sử hạn chế, kết quả mang tính gợi ý hơn là bản sao chính xác.

Ai là người thực hiện dự án chân dung này?

Dự án do một nghệ sĩ thuộc Royalty Now Studios triển khai, sử dụng công cụ AI kết hợp xử lý bằng Photoshop để hoàn thiện hình ảnh.

Những bức chân dung này cho chúng ta biết gì về lịch sử?

Chúng cho thấy cách người hiện đại diễn dịch các biểu tượng lịch sử: trang phục, kiểu tóc và biểu cảm có thể phản ánh nhận thức đương thời hơn là chân dung thực tế của quá khứ.

Kết luận: giá trị của việc tái hiện — không chỉ là sự thật

Chân dung lịch sử do AI tạo ra không thay thế nghiên cứu lịch sử nhưng mở ra không gian suy ngẫm: làm thế nào quá khứ được nhìn nhận bởi con người của hiện tại? Các hình ảnh này là một công cụ sáng tạo — vừa cho thấy sức mạnh của công nghệ, vừa nhắc nhở về giới hạn khi dữ liệu và thẩm mỹ hiện đại thao túng hình ảnh quá khứ. Khi xem các tác phẩm, tốt nhất hãy coi chúng là lời gợi mở, khởi nguồn cho thảo luận chứ không phải bằng chứng tuyệt đối.