Khám Phá Hiện Tượng Kỳ Lạ: Tại Sao Người Cổ Đại Tự Đốt Nhà Mỗi 60 Năm?

Các cuộc khảo cổ đã chỉ ra rằng những vụ hỏa hoạn ở các ngôi làng cổ không chỉ là tai nạn.

Trong giai đoạn từ 5500 đến 2750 trước Công nguyên, khu vực hiện tại của Romania, Moldova và Ukraine từng là nơi cư trú của một nền văn hóa được biết đến với tên gọi là nền văn hóa Cucuteni-Trypillia.

Mặc dù ít được biết đến hơn so với nền văn minh Sumer ở Lưỡng Hà, nhưng Cucuteni-Trypillia lại có ảnh hưởng vô cùng quan trọng. Đây có thể được coi là một trong những nền văn minh lâu đời nhất của châu Âu, và có thể đóng vai trò là tổ tiên của nhiều nền văn minh sau này.

Nằm giữa các dãy núi Carpathian và bên cạnh hai con sông lớn Dnieper và Dniester, người dân của Cucuteni-Trypillia rất phát triển. Họ trồng trọt nhiều loại ngũ cốc như lúa mì và lúa mạch, cùng với việc sản xuất đồ gốm và các loại trang sức bằng đồng. Những chiếc rìu của họ cũng được làm từ đồng, dùng để xây dựng và chặt gỗ.

Trên thực tế, không từ nào có thể diễn tả đầy đủ những gì họ đã xây dựng. Bằng kỹ thuật gia cố độc đáo với khung gỗ và đất sét nhồi, người Cucuteni-Trypillia đã tạo ra những ngôi nhà có kích thước vượt trội, với diện tích lớn gần 700 mét vuông, tương đương với hai sân bóng rổ.

Thế nhưng, điều làm các nhà khảo cổ cảm thấy bối rối không chỉ là kích thước của các công trình, mà còn là hiện tượng kỳ lạ mà họ gặp phải – cứ sau 60 đến 80 năm, những ngôi nhà này lại bị thiêu rụi một cách bí ẩn.

Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở nền văn hóa Cucuteni-Trypillia mà còn được ghi nhận ở nhiều nơi khác tại Trung và Đông Âu. Đến mức các nhà khoa học đã đặt cho nó một cái tên đặc biệt: “Burned house horizon” (khu vực nhà cháy).

Nguồn Gốc Của Những Vụ Cháy

Ban đầu, người ta nghĩ rằng các vụ hỏa hoạn có thể là do sét đánh hoặc những cuộc tấn công từ kẻ thù. Đây là những giải thích dễ hiểu, nhất là khi mà các ngôi nhà cổ thường được xây dựng từ các nguyên liệu dễ cháy như ngũ cốc và các hàng dệt. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là tại sao những người sống trong đó lại tự tàn phá đi tài sản của chính mình?

Dù vậy, một số nhà khoa học đã nêu ra những lý do khá thuyết phục cho hiện tượng này.

Mirjana Stevanovic, một nhà khảo cổ học người Serbia, cho rằng cấu trúc của các ngôi nhà tại khu vực này “đã bị phá hủy có chủ ý, rất có thể vì lý do mang tính biểu tượng”.

Hình ảnh cộng đồng văn hóa Cucuteni-Trypillia được tái tạo lại bởi những nhà nghiên cứu.

Các nghiên cứu trước đó của Vikentiy Khvoyka còn cho rằng những ngôi nhà bị thiêu rụi khi cư dân trong đó qua đời.

Ngược lại, Evgeniy Yuryevich Krichevski, một nhà khảo cổ học người Nga, đưa ra một cách lý giải thực tế hơn. Ông cho rằng các cộng đồng này thực chất không phá hủy nhà của mình, mà chỉ đang gia cố chúng.

Ông khẳng định rằng sức nóng từ ngọn lửa sẽ giúp làm cứng các bức tường đất, trong khi khói lại có tác dụng đuổi côn trùng. Nhiều nghiên cứu gần đây cũng cho thấy các ngôi nhà cũ có thể đã bị đốt cháy để tạo chỗ cho những ngôi nhà mới.

Khám Phá Quá Khứ

Vào năm 2022, một nhóm các nhà khảo cổ và nhà bảo tồn người Hungary đã tiến hành nghiên cứu để làm sáng tỏ hiện tượng này bằng cách phân tích mẫu đất và thực vật từ một địa điểm gần Budapest. Kết quả cho thấy có ba sự kiện cháy diễn ra tại khu vực được gọi là Százhalombatta-Földvár, trong đó có 2 sự kiện dường như mang tính chất chủ ý.

Các nhà khảo cổ học Arthur Bankoff và Frederik Winter cũng đã tiến hành một thí nghiệm thú vị vào năm 1977. Họ mua một ngôi nhà đổ nát từ một gia đình nông dân ở Thung lũng Morava, và quyết định đốt nó để xem điều gì sẽ xảy ra.

Kết quả cho thấy trong khi mái ngói bằng gỗ bị thiêu rụi, bức tường đất sét của ngôi nhà vẫn được bảo toàn. Điều này chứng tỏ rằng các vụ hỏa hoạn trong quá khứ có thể là hành động có chủ ý, không phải ngẫu nhiên.

Cấu trúc tiêu biểu của một ngôi nhà được xây dựng bởi cộng đồng Cucuteni-Trypillia

Các nghiên cứu này không phải là duy nhất; vào năm 2018, nhóm khảo cổ học Ukraine và Anh đã thực hiện một thí nghiệm tương tự, trong đó họ đã xây dựng hai ngôi nhà theo kiểu xây dựng của nền văn hóa Cucuteni-Trypillia và đốt chúng. Kết quả vẫn cho thấy các bức tường còn nguyên vẹn cùng với nhiều vật dụng bên trong.

Hơn thế nữa, thí nghiệm này cũng chỉ ra rằng việc đốt cháy như vậy an toàn và có thể kiểm soát, đồng thời cho thấy rằng những người sống vào thời kỳ đó cần một khối lượng lớn củi để đạt được nhiệt độ cần thiết. Theo ước tính, một ngôi nhà một tầng sẽ cần lượng củi tương đương với hơn 130 cây xanh, trong khi một ngôi nhà hai tầng sẽ cần đến 250 cây. Như vậy, nếu có một khu định cư với 100 ngôi nhà, nó sẽ cần đến một khu rừng rộng lớn khoảng 10 km vuông để có thể thực hiện các vụ đốt này.