Vùng đất bị che phủ 120.000 năm ở Nam Cực: điều gì vừa được hé lộ?

Một lớp băng khổng lồ vừa rời khỏi thềm băng Nam Cực, để lộ một khu vực đáy biển mà ánh sáng mặt trời gần như chưa từng chạm tới trong hơn một trăm nghìn năm. Việc mở ra không gian mới này đặt trước các nhà khoa học cơ hội hiếm hoi để quan sát hệ sinh thái dưới băng vốn vẫn nằm ngoài tầm hiểu biết trực tiếp của con người.

Băng Nam Cực.

Sự kiện tạo ra cửa sổ tự nhiên xuống đáy biển

Sự thay đổi bắt nguồn từ việc một tảng băng trôi cỡ lớn, thường được gọi bằng ký hiệu A-68, tách khỏi thềm băng và trôi ra biển. Khi tảng băng rời đi, diện tích đáy biển rộng hơn 5.800 km2 được phơi ra — khu vực này theo ước tính chưa từng tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng và không khí trong khoảng 120.000 năm. Kích thước và thời gian bị che phủ khiến nơi này trở thành mục tiêu khảo sát hấp dẫn đối với các nhà sinh vật biển.

Vài nét về A-68 và quá trình tách rời

A-68 không phải là một khối băng mới xuất hiện trong vài năm gần đây: các vết nứt trên tảng băng đã hình thành dần từ nhiều thập kỷ trước, với dấu hiệu xuất hiện trở lại từ những năm 1960. Quá trình tách rời kéo dài và cuối cùng culminated vào tháng 7 năm ngoái khi khối băng lớn hoàn toàn rời thềm, trôi ra đại dương và dần tan rã. Trọng lượng của A-68 được ước tính lên tới khoảng một triệu tấn, khiến sự kiện này trở thành một trong những vụ tách băng có quy mô được ghi nhận gần đây.

Tại sao khu vực vừa lộ diện đặc biệt?

Hai yếu tố làm nên tính hiếm có của vùng lộ diện: thời gian cô lập cực dài và độ dày của lớp băng từng che phủ. Trước khi tảng băng rời đi, vùng đáy đó bị phủ bởi băng dày tới vài trăm mét, cách ly hoàn toàn với ánh sáng mặt trời. Khi sự che phủ này biến mất, môi trường nước tại chỗ chịu ảnh hưởng tức thì — bước sóng ánh sáng, chu trình oxy-hóa và nhiệt độ bề mặt nước đều đổi thay. Những thay đổi đó có thể thúc đẩy xuất hiện hoặc xâm lấn của các loài mới, đồng thời làm hiện rõ các cộng đồng sinh vật đã tồn tại bí mật dưới băng.

Ai đang khảo sát và mục tiêu của họ là gì?

Nhóm nghiên cứu đến từ Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh (BAS) đã nhanh chóng tiếp cận khu vực khi tảng băng trôi di chuyển để tận dụng cửa sổ nghiên cứu hiếm có này. Mục tiêu của họ bao gồm thu thập mẫu, ghi nhận thành phần loài hiện diện và theo dõi cách hệ sinh thái phản ứng khi ánh sáng bắt đầu lọt xuống vùng nước trước đó từng bị che khuất. Các nhà khoa học cũng mong muốn lập bản đồ địa hình đáy và xác định những chỉ dấu sinh học cho phép so sánh với các khu vực đã biết khác ở Nam Cực.

Một trong các nhà sinh học tham gia, Katrin Linse, cho biết nhóm vẫn thiếu thông tin về nơi này vì trước đây nó bị băng che phủ dày và cô nhấn mạnh tính cấp thiết của việc tiến hành khảo sát trước khi môi trường biển tại vị trí đó biến đổi sâu hơn dưới tác động của ánh sáng và dòng chảy mới.

Khả năng tồn tại những dạng sống bất thường

Ý tưởng rằng vùng dưới băng có thể chứa các sinh vật “lạ” không phải là mới; các nhà khoa học từng phát hiện ở Nam Cực một số loài có hình thái và cơ chế sinh học kỳ lạ, phù hợp để sống trong điều kiện lạnh khắc nghiệt. Ví dụ, có những sinh vật giống sâu biển với hình dáng khác lạ, và loài cá băng Nam Cực — một nhóm sinh vật đặc trưng của vùng — mang trong máu và dịch cơ thể các chất giúp chống đóng băng, giúp chúng tồn tại trong nhiệt độ lãnh nguyên.

Những phát hiện này gợi ý rằng đáy biển dưới băng có thể lưu giữ cộng đồng sinh vật thích nghi theo cách riêng, với các chiến lược sinh tồn không phổ biến ở vùng biển thông thường. Khi ánh sáng và oxy mới tiếp cận khu vực này, các tương tác sinh thái có thể thay đổi: một số loài bản địa có thể phải cạnh tranh với các loài tới từ vùng lân cận; một số dạng sống vốn được che giấu có thể trở nên dễ nhận biết hơn; đồng thời, quá trình này cũng tạo cơ hội để các nhà khoa học hiểu sâu hơn về giới hạn sinh thái trong môi trường cực đoan.

Những thách thức của nghiên cứu dưới băng

Khảo sát một khu vực vừa thoát khỏi băng không hề đơn giản. Đầu tiên là vấn đề tiếp cận: vùng biển Nam Cực có điều kiện thời tiết khắc nghiệt và truy cập bằng tàu nghiên cứu đòi hỏi kế hoạch kỹ lưỡng. Tiếp theo là tính nhạy cảm của hệ sinh thái: bất kỳ can thiệp nào cũng cần thiết kế để tránh gây nhiễu loạn đối với cộng đồng sinh vật bản địa vốn đã sống trong môi trường ổn định hàng nghìn năm.

Các bước nghiên cứu thường bao gồm quan sát không xâm lấn, lấy mẫu nhỏ theo quy chuẩn quốc tế, đo đạc môi trường vật lý (mật độ, nhiệt độ, độ mặn, ánh sáng) và sau đó là so sánh dữ liệu mới với các vùng đã biết. Vì tính khan hiếm của những dịp như thế này, việc thu thập dữ liệu có thể giúp trả lời nhiều câu hỏi còn bỏ ngỏ về sự tiến hóa, thích nghi và phân bố loài ở những nơi bị che phủ lâu dài.

Điều nên nhớ và hệ quả lâu dài

Việc lộ diện một vùng đáy biển từng bị băng che phủ lâu dài là một sự kiện khoa học hiếm gặp. Nó không chỉ cho phép quan sát trực tiếp những tổ hợp sinh vật vốn ít có cơ hội tiếp xúc với ánh sáng, mà còn mở ra cửa sổ để hiểu cách các hệ sinh thái biển phản ứng trước thay đổi môi trường nhanh chóng. Dữ liệu thu được có thể đóng góp vào các nghiên cứu về đa dạng sinh học biển, sinh thái học cực đoan và cơ chế thích nghi ở môi trường lạnh.

Kết quả nghiên cứu cũng sẽ giúp cộng đồng khoa học đánh giá mức độ nhạy cảm của các cộng đồng dưới băng khi bị tiếp xúc đột ngột với ánh sáng và oxy, từ đó hỗ trợ lập kế hoạch bảo tồn và chiếu rõ hơn cơ chế tiến hóa trong các vùng bị cô lập lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao khu vực này lại bị che phủ trong khoảng 120.000 năm?

Bởi trước khi tảng băng A-68 tách ra, đáy biển ở đó nằm dưới một lớp băng dày hàng trăm mét. Lớp băng này đã giữ khu vực cách ly khỏi ánh sáng và không khí trong thời gian rất dài, do vậy các nghiên cứu trực tiếp trước đây không thể thực hiện.

Ai là đơn vị khảo sát khu vực vừa lộ diện?

Đội nghiên cứu thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh (BAS) đã tiến hành khảo sát sơ bộ nhằm ghi nhận thành phần sinh vật và điều kiện môi trường trong khu vực vừa được phơi lộ.

Việc lộ diện đáy biển có thể gây hại cho hệ sinh thái không?

Sự thay đổi môi trường (ánh sáng, oxy, dòng chảy) có thể kích hoạt quá trình xâm lấn hoặc cạnh tranh mới, làm thay đổi cân bằng sinh thái. Do đó, các nhà khoa học cố gắng tiến hành nghiên cứu thật thận trọng để giảm tối đa tác động khi thu thập dữ liệu.

Kết luận

Sự kiện A-68 rời thềm băng và lộ diện khu vực rộng hơn 5.800 km2 là một cơ hội quý để mở rộng hiểu biết về đời sống dưới băng ở Nam Cực. Dù còn nhiều điều chưa rõ, các khảo sát hiện tại do BAS dẫn dắt hứa hẹn sẽ đem lại những dữ kiện quan trọng về đa dạng sinh học, khả năng thích nghi và cách hệ sinh thái phản ứng trước biến đổi môi trường. Những kết quả này sẽ đóng góp vào bức tranh lớn hơn về cách các hệ sinh thái cực hạn tồn tại và thay đổi theo thời gian.

Băng tan ở Nam Cực để lộ vùng đất 120.000 năm chưa từng thấy ánh Mặt trời.

Để tiếp tục khám phá những chủ đề liên quan và mở rộng góc nhìn khoa học, bạn có thể đọc tiếp các bài phân tích chuyên sâu sau đây.

Muốn khám phá những chiếc ôtô độc đáo và ít được biết tới trong bộ sưu tập hoành tráng của một nguyên thủ, bài viết bộ sưu tập xe hiếm của Sultan Brunei: 10 chiếc mà công chúng ít biết cung cấp góc nhìn chi tiết về từng mẫu xe và lý do chúng trở nên bí ẩn trong giới mộ điệu.

Nếu bạn quan tâm đến cách máy bay đối phó với thời tiết cực đoan và khi nào rủi ro thực sự tăng cao, hãy tham khảo phân tích chuyên sâu trong bài cơ chế an toàn khi máy bay gặp bão để hiểu rõ các cơ chế bảo vệ và giới hạn nguy hiểm.

Và để biết những kỹ năng thực tế giúp thoát khỏi đám đông đông người an toàn—một kỹ năng có thể cứu sống trong tình huống hỗn loạn—bạn có thể đọc hướng dẫn thực hành tại kỹ năng thoát khỏi đám đông an toàn, nơi trình bày nguyên tắc di chuyển và mẹo bảo vệ bản thân và trẻ em.